Kayaçların Mutlak Yaşları Nasıl Belirlenir?

Kayaçların oluşumları ve jeolojik geçmişleri hakkında bilgi edinmek için kayaçların yaşları belirlenmelidir. Kayaçların yaşları, göreceli ve mutlak olmak üzere iki şekilde belirlenebilir

Kayaçların Mutlak Yaşları Nasıl Belirlenir?
 - 
Arabic
 - 
ar
Azerbaijani
 - 
az
Bengali
 - 
bn
Dutch
 - 
nl
English
 - 
en
French
 - 
fr
German
 - 
de
Indonesian
 - 
id
Kyrgyz
 - 
ky
Latin
 - 
la
Portuguese
 - 
pt
Russian
 - 
ru
Spanish
 - 
es
Tajik
 - 
tg
Turkish
 - 
tr
Uzbek
 - 
uz

Kayaçların oluşumları ve jeolojik geçmişleri hakkında bilgi edinmek için kayaçların yaşları belirlenmelidir. Kayaçların yaşları, göreceli ve mutlak olmak üzere iki şekilde belirlenebilir. Göreceli yaşlandırma yönteminde, kayaçların birbiriyle olan ilişkileri incelenerek yaşları belirlenir. Mutlak yaşlandırma yönteminde ise, kayaçların içindeki radyoaktif elementlerin bozunma hızları kullanılarak ve termolüminesans yöntemi ile yaşları belirlenir.

 

Radyoaktif Bozunma ve Radyometrik Yaşlandırma

, kararsız bir atom çekirdeğinin daha kararlı bir çekirdeğe dönüşmesi için yaydığı bir süreçtir. Bu süreçte, kararsız çekirdek bir parçacığı yayar ve daha kararlı bir çekirdek haline gelir.

 

Radyoaktif bozunma, sabit bir oranda gerçekleşir. Bu oran, radyoaktif elementin yarılanma ömrüyle tanımlanır. Yarılanma ömrü, bir radyoaktif elementin başlangıçtaki miktarının yarısının bozunması için geçen süredir. Örneğin, uranyum-238‘in yarılanma ömrü 4,5 milyar yıldır. Bu, uranyum-238‘in başlangıçtaki miktarının yarısının 4,5 milyar yılda bozunacağı anlamına gelir.

 

Radyoaktif Bozunma ve Radyometrik Yaşlandırma
Radyoaktif Bozunma ve Radyometrik Yaşlandırma

 

Radyometrik yaşlandırma yönteminde, kayaçların içindeki radyoaktif elementlerin bozunma hızları kullanılarak yaşları belirlenir. Bu yöntemde, genellikle iki radyoaktif element ve bunların bozunma ürünleri kullanılır.

 

Radyometrik Yaşlandırma Yöntemleri

Radyometrik yaşlandırma yönteminde, kullanılan radyoaktif elementlerin ve bozunma ürünlerinin sayısına göre farklı yöntemler kullanılır. Bu yöntemlerden bazıları şunlardır:

 

Radyometrik yaşlandırma yönteminde, kayaçların içindeki radyoaktif elementlerin bozunma hızları kullanılarak yaşları belirlenir. Bu yöntemde, genellikle iki radyoaktif element ve bunların bozunma ürünleri kullanılır.

 

Örneğin, uranyum-238 ve kurşun-206 radyoaktif elementleri arasındaki bozunma zinciri şu şekildedir:

Uranyum-238 → Thoryum-234 → Protaktinyum-234 → Poloniyum-234 → Bizmut-214 → Radon-214 → Poloniyum-210 → Bizmut-210 → Kalay-206

 

Bu zincirde, uranyum-238, kurşun-206'ya dönüşür. Bu dönüşüm, 4,5 milyar yıllık bir yarılanma ömrüne sahiptir. Radyometrik yaşlandırma yönteminde, kayadan alınan bir örnekteki uranyum-238 ve kurşun-206 miktarları ölçülür. Bu miktarlar arasındaki oran, kayanın yaşını belirlemek için kullanılır.

 

Uranyum-kurşun yöntemi

Uranyum-kurşun yöntemi, kayaçların mutlak yaşlarını belirlemek için kullanılan bir radyometrik yaşlandırma yöntemidir. Bu yöntemde, uranyum-238 ve kurşun-206 radyoaktif elementleri arasındaki bozunma zinciri kullanılır. Uranyum-238, yarılanma ömrü 4,5 milyar yıl olan bir radyoaktif elementtir.

 

Bu, uranyum-238'in başlangıçtaki miktarının yarısının 4,5 milyar yılda bozunacağı anlamına gelir. Uranyum-238, kurşun-206'ya dönüşür. Bu dönüşüm, bir dizi alfa bozunumu ve beta bozunumu yoluyla gerçekleşir. Uranyum-kurşun yönteminde, kayadan alınan bir örnekteki uranyum-238 ve kurşun-206 miktarları ölçülür. Bu miktarlar arasındaki oran, kayaç yaşını belirlemek için kullanılır.

 

Uranyum-kurşun yöntemi, kayaçların 1 milyon yıldan milyarlarca yıla kadar olan yaşları için kullanılabilir. Bu yöntem, jeolojik zaman ölçeğinin oluşturulmasında önemli bir rol oynamıştır.

 

Toryum-kurşun yöntemi

Toryum-kurşun yöntemi, kayaçların mutlak yaşlarını belirlemek için kullanılan bir radyometrik yaşlandırma yöntemidir. Bu yöntemde, toryum-232 ve kurşun-208 radyoaktif elementleri arasındaki bozunma zinciri kullanılır. Toryum-232, yarılanma ömrü 14,05 milyar yıl olan bir radyoaktif elementtir.

 

Bu, toryum-232'nin başlangıçtaki miktarının yarısının 14,05 milyar yılda bozunacağı anlamına gelir. Toryum-232, kurşun-208'e dönüşür. Bu dönüşüm, bir dizi alfa bozunumu ve beta bozunumu yoluyla gerçekleşir. Toryum-kurşun yönteminde, kayadan alınan bir örnekteki toryum-232 ve kurşun-208 miktarları ölçülür. Bu miktarlar arasındaki oran, kayaç yaşını belirlemek için kullanılır.

 

Potasyum-argon yöntemi

Bu yöntemde, potasyum-40 ve argon-40 radyoaktif elementleri arasındaki bozunma zinciri kullanılır. Potasyum-40, yarılanma ömrü 1,25 milyar yıl olan bir radyoaktif elementtir. Bu, potasyum-40'ın başlangıçtaki miktarının yarısının 1,25 milyar yılda bozunacağı anlamına gelir. Potasyum-40, argon-40'a dönüşür. Bu dönüşüm, bir dizi beta bozunumu yoluyla gerçekleşir.

 

Potasyum-argon yönteminde, kayadan alınan bir örnekteki potasyum-40 ve argon-40 miktarları ölçülür. Bu miktarlar arasındaki oran, kayaç yaşını belirlemek için kullanılır. Potasyum-argon yöntemi, kayaçların 1 milyon yıldan 100 milyon yıla kadar olan yaşları için kullanılabilir. Bu yöntem, jeolojik zaman ölçeğinin oluşturulmasında önemli bir rol oynamıştır.

 

Radyometrik Yaşlandırmanın Avantajları ve Dezavantajları

Radyometrik yaşlandırma yönteminin başlıca avantajları şunlardır:

  • Mutlak yaş belirleme imkanı sağlar.
  • Geniş bir zaman aralığı için kullanılabilir.
  • Oldukça hassas bir yöntemdir.

 

Radyometrik yaşlandırma yönteminin başlıca dezavantajları şunlardır:

  • Kayaçlarda bulunan radyoaktif elementlerin oranlarında doğal olarak meydana gelen değişiklikler, yaş belirlemesini etkileyebilir.
  • Kayaçlarda bulunan , başka kaynaklardan da gelebilir. Bu durumda, yaş belirlemesi doğru olmayabilir.

 

Termolüminesans Yaşlandırma Yöntemi

Termolüminesans yöntemi, kayaçların mutlak yaşlarını belirlemek için kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntem, kayaçlardaki kristallerin içerisinde depolanmış olan enerji miktarı kullanılarak yaş belirlemesi yapar. Termolüminesans, kristallerin içerisindeki elektronların, radyasyon veya ısı gibi dış etkenler tarafından uyarılması sonucu yüksek enerjili hale gelmesi ve daha sonra bu enerjinin ışık olarak açığa çıkması olayıdır.

 

Termolüminesans yönteminde, kayadan alınan bir örnek, yüksek bir sıcaklığa ısıtılır. Bu işlem, kristallerin içerisinde depolanmış olan enerjinin açığa çıkmasına neden olur. Ardından, enerji miktarı ölçülür. Bu miktar, kayaç yaşını belirlemek için kullanılır. Termolüminesans yöntemi, radyometrik yaşlandırma yöntemine göre daha hassastır.

 

Termolüminesans Yaşlandırma Yöntemi
Termolüminesans Yaşlandırma Yöntemi

 

Radyometrik yaşlandırma yönteminde, kayaçların oluşumundan sonraki ısınma ve soğuma olayları, yaş belirlemesini etkileyebilir. Termolüminesans yönteminde ise, kayaç oluşumundan sonra ısınma ve soğuma olayları, yaş belirlemesini etkilemez. Termolüminesans yöntemi, genellikle 100.000 yıldan daha genç kayaçlar için kullanılır. Bu yöntem, arkeolojik buluntuların yaşını belirlemek için yaygın olarak kullanılır.

 

Termolüminesans Yönteminin Çalışma Prensibi

Termolüminesans yöntemi, kayaçlardaki kristallerin içerisinde depolanmış olan enerji miktarı kullanılarak yaş belirlemesi yapar. Burada ki yöntemde, kullanılan kristaller genellikle feldspat, kuvars ve kil mineralleridir. Bu kristaller, oluşumları sırasında radyasyon veya ısı gibi dış etkenler tarafından uyarılır. Bu uyarma sonucunda, kristallerin içerisindeki elektronlar, yüksek enerjili hale gelir.

 

Kayaç, oluşumundan sonra ısındığında, bu yüksek enerjili elektronlar, ışık olarak açığa çıkar. Bu olaya, termolüminesans denir. Termolüminesans yönteminde, kayadan alınan bir örnek, yüksek bir sıcaklığa ısıtılır. Bu işlem, kristallerin içerisinde depolanmış olan enerjinin açığa çıkmasına neden olur. Ardından, enerji miktarı ölçülür. Bu miktar, kayaç yaşını belirlemek için kullanılır.

 

Termolüminesans Yönteminin Avantajları ve Dezavantajları

Termolüminesans yönteminin başlıca avantajları şunlardır:

  • Radyometrik yaşlandırma yöntemine göre daha hassastır.
  • Kayaçların oluşumundan sonraki ısınma ve soğuma olayları, yaş belirlemesini etkilemez.

 

Termolüminesans yönteminin başlıca dezavantajları şunlardır:

  • Yöntem, kayaç türlerine göre farklılık gösterebilir.
  • Yöntem, laboratuvar koşullarında uygulanır.
  • Termolüminesans Yönteminin Kullanım Alanları

 

Termolüminesans yöntemi, aşağıdaki alanlarda yaygın olarak kullanılır:

  • Arkeolojik buluntuların yaşını belirlemek
  • Volkanik kayaların yaşını belirlemek
  • Magmatik kayaların yaşını belirlemek
  • kayaların yaşını belirlemek

 

Termolüminesans ve Radyometrik Yaşlandırma Farkları

Termolüminesans yöntemi ve radyometrik yaşlandırma yöntemi arasındaki temel farklar şunlardır:

  • Yaşlandırma mekanizması: Termolüminesans yöntemi, kayaçlardaki kristallerin içerisinde depolanmış olan enerji miktarını kullanır. Radyometrik yaşlandırma yöntemi ise, radyoaktif elementlerin bozunma hızını kullanır.
  • Uygulandığı kayaçlar: Termolüminesans yöntemi, genellikle 100.000 yıldan daha genç kayaçlar için kullanılır. Radyometrik yaşlandırma yöntemi ise, daha geniş bir zaman aralığı için kullanılabilir.
  • Laboratuvar koşulları: Termolüminesans yöntemi, laboratuvar koşullarında uygulanır. Radyometrik yaşlandırma yöntemi ise, hem laboratuvar hem de saha koşullarında uygulanabilir.
  • Doğruluk: Termolüminesans yöntemi, radyometrik yaşlandırma yöntemine göre daha hassastır.

Yorumlar kapalı, ancak trackbacks Ve pingback'ler açık.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bu konuda sorun yaşamadığınızı varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul et İlgili Konular