Derinlik Kayaçların Silika İçeriği ve Mineral Bileşimi

Derinlik kayaçları, magmanın yer kabuğunun derinliklerinde soğuması ve katılaşmasıyla oluşur. Silika (SiO2), magmatik kayaçların en önemli bileşenidir. Derinlik kayaçlarının silika içeriği %45 ile %75 arasında değişir.

Derinlik Kayaçların Silika İçeriği ve Mineral Bileşimi
 - 
Arabic
 - 
ar
Azerbaijani
 - 
az
Bengali
 - 
bn
Dutch
 - 
nl
English
 - 
en
French
 - 
fr
German
 - 
de
Indonesian
 - 
id
Kyrgyz
 - 
ky
Latin
 - 
la
Portuguese
 - 
pt
Russian
 - 
ru
Spanish
 - 
es
Tajik
 - 
tg
Turkish
 - 
tr
Uzbek
 - 
uz

Derinlik kayaçları, magmanın yer kabuğunun derinliklerinde soğuması ve katılaşmasıyla oluşur. Bu kayaçların silika içeriği ve mineral bileşimi, magmanın bileşimine ve soğuma koşullarına bağlı olarak değişir.

 

Silika (SiO2), magmatik kayaçların en önemli bileşenidir. Derinlik kayaçlarının silika içeriği %45 ile %75 arasında değişir. Silika bakımından zengin kayaçlar asidik magmatik kayaçlar olarak adlandırılır. Bu kayaçlarda kuvars ve feldispat gibi mineraller bulunur. Silika bakımından orta derecede olan kayaçlar ortaç magmatik kayaçlar olarak adlandırılır.

 

Bu kayaçlarda plajiyoklaz feldispat, amfibol ve piroksen gibi mineraller bulunur. Silika bakımından fakir kayaçlar bazik magmatik kayaçlar olarak adlandırılır. Bu kayaçlarda olivin, piroksen ve plajiyoklaz feldispat gibi mineraller bulunur. Silika bakımından en fakir kayaçlar ultramafik magmatik kayaçlar olarak adlandırılır. Bu kayaçlarda olivin ve piroksen gibi mineraller bulunur.

 

Derinlik kayaçlarının mineral bileşimi de silika içeriğine bağlı olarak değişir. Asidik magmatik kayaçlarda kuvars, alkali feldispat ve plajiyoklaz feldispat gibi mineraller bulunur. Ortaç magmatik kayaçlarda plajiyoklaz feldispat, amfibol ve piroksen gibi mineraller bulunur. Bazik magmatik kayaçlarda olivin, piroksen ve plajiyoklaz feldispat gibi mineraller bulunur. Ultramafik magmatik kayaçlarda olivin ve piroksen gibi mineraller bulunur.

 

Derinlik kayaçlarının silika içeriği ve mineral bileşimi hakkında daha fazla bilgi için aşağıdaki alt başlıklara bakabilirsiniz.

 

Asidik Magmatik Kayaçlar

Asidik magmatik kayaçlar, %65‘ten fazla silika (SiO2) içeren kayaçlardır. Bu yüksek silika içeriği, onları diğer magmatik kayaç türlerinden ayıran temel özelliktir. Asidik magmatik kayaçlar genellikle açık renklidir ve iri taneli bir dokuya sahiptir. Bu iri taneli doku, magmanın yavaşça soğumasından ve minerallerin büyük kristaller halinde oluşmasından kaynaklanır.

 

Asidik Magmatik Kayaçlar
Asidik Magmatik Kayaçlar

 

Oluşum

Asidik magmatik kayaçlar, magmanın yer kabuğunun derinliklerinde soğuması ve katılaşmasıyla oluşur. Magma, mantoda bulunan ve yüksek sıcaklık ve basınç altında erimiş kayaçlardan oluşur. Bu erimiş kayaç, yer kabuğunun zayıf bölgelerinden yükselerek magmatik kütleler oluşturur. Magma, yer kabuğunun derinliklerinde soğudukça kristalleşmeye başlar ve mineraller oluşur. Bu minerallerin kimyasal bileşimi ve oranları, magmanın bileşimine ve soğuma hızına bağlı olarak değişir. Asidik magmatik kayaçlar, yüksek silika içeren magmanın yavaşça soğumasıyla oluşur.

 

Magma Oluşumu

Asidik magmatik kayaçların oluşumunu anlamak için öncelikle magmanın nasıl oluştuğunu bilmek gerekir. Magma, mantoda bulunan ve yüksek sıcaklık ve basınç altında erimiş kayaçlardan oluşur. Manto, Dünya’nın yer kabuğunun altında bulunan ve yarı katı bir tabakadır. Bu tabakada bulunan kayaçlar, yüksek sıcaklık ve basınç altında eriyerek magmayı oluşturur.

 

Magmanın Yükselmesi

Magma, mantoda oluştuktan sonra yer kabuğunun zayıf bölgelerinden yükselmeye başlar. Bu yükselme, magmanın daha az yoğun olması ve yer kabuğundaki kayaçlardan daha hafif olması nedeniyle gerçekleşir. Magma, yükselme sırasında yer kabuğundaki kayaçları parçalayabilir veya eritebilir.

 

Magmanın Soğuması ve Kristalleşmesi

Magma, yer kabuğunun derinliklerine yükseldikçe soğumaya başlar. Soğuma sırasında magma içerisindeki mineraller kristalleşmeye başlar. Kristalleşen minerallerin kimyasal bileşimi ve oranları, magmanın bileşimine ve soğuma hızına bağlı olarak değişir.

 

Asidik Magmatik Kayaçların Oluşumu

Asidik magmatik kayaçlar, yüksek silika içeren magmanın yavaşça soğumasıyla oluşur. Yavaş soğuma, minerallerin büyük kristaller halinde oluşmasına imkan verir. Bu nedenle asidik magmatik kayaçlar genellikle iri taneli bir dokuya sahiptir.

 

Asidik Magmatik Kayaç Oluşumunu Etkileyen Faktörler

  • Magmanın Bileşimi: Magmanın bileşimi, asidik magmatik kayaçların oluşumunu etkileyen en önemli faktördür. Yüksek silika içeren magmalar, asidik magmatik kayaçların oluşumuna daha elverişlidir.
  • Soğuma Hızı: Magmanın soğuma hızı da asidik magmatik kayaçların oluşumunu etkileyen önemli bir faktördür. Yavaş soğuma, minerallerin büyük kristaller halinde oluşmasına imkan verir ve asidik magmatik kayaçların oluşumunu teşvik eder.
  • Basınç: Basınç da asidik magmatik kayaçların oluşumunu etkileyebilir. Yüksek basınç altında magmanın kristalleşmesi, daha küçük taneli kayaçların oluşmasına neden olabilir.

 

Yaygın Türleri ve Özellikleri

Asidik magmatik kayaçların en yaygın türleri granit, riyolit ve pegmatittir.

 

Granit

  • En yaygın asidik magmatik kayaç türüdür.
  • Kuvars, alkali feldispat ve plajiyoklaz feldispat gibi mineraller içerir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.
  • Kullanım Alanları: Yapı malzemesi, anıtlar, banklar, kaplamalar, heykel ve mutfak tezgahları.
  • Özellikleri: Sert, dayanıklı, aşınmaya karşı dirençli, pürüzsüz ve parlak bir yüzeye sahip.
  • Renk: Gri, pembe, kırmızı, bej, beyaz ve siyah gibi çeşitli renklerde olabilir.

 

Riyolit

  • Granitin volkanik eşdeğeridir.
  • Kuvars, alkali feldispat ve plajiyoklaz feldispat gibi mineraller içerir.
  • Genellikle agrega olarak kullanılır.
  • Kullanım Alanları: Agrega (beton ve asfalt), yol yapım malzemesi, cam ve seramik üretiminde.
  • Özellikleri: Sert, dayanıklı, camsı bir görünüme sahip.
  • Renk: Gri, pembe, kırmızı, kahverengi ve siyah gibi çeşitli renklerde olabilir.

 

Pegmatit

  • Çok iri taneli bir asidik magmatik kayaçtır.
  • Kuvars, alkali feldispat ve plajiyoklaz feldispat gibi minerallerin yanı sıra nadir mineral ve elementler de içerebilir.
  • Mücevher ve endüstriyel mineral yatakları olarak önemlidir.
  • Kullanım Alanları: Mücevher, lityum, beril, tantal, niobium gibi nadir elementlerin kaynağı.
  • Özellikleri: Çok iri taneli, genellikle pegmatitik dokuya sahip.
  • Renk: Genellikle açık renklerdedir, ancak pembe, kırmızı ve kahverengi gibi renklerde de olabilir.

 

Diğer Türleri

  • Granodiyorit: Granit ve diyorit arasında bir bileşime sahip.
  • Tonalit: Granit ve gabro arasında bir bileşime sahip.
  • Adamellit: Granit ve diorit arasında bir bileşime sahip, ancak daha fazla alkali feldispat içerir.
  • Aploit: Pegmatite benzer, ancak daha ince taneli bir asidik magmatik kayaç.

 

Asidik Magmatik Kayaçların Genel Özellikleri

  • Silika içeriği: %65’ten fazla
  • Renk: Genellikle açık renkli
  • Doku: Genellikle iri taneli
  • Mineraller: Kuvars, alkali feldispat, plajiyoklaz feldispat
  • Sertlik: Sert ve dayanıklı
  • Kullanım Alanları: Yapı malzemesi, agrega, mücevher, nadir elementlerin kaynağı

 

Kullanım Alanları

Asidik magmatik kayaçlar, birçok farklı sektörde önemli bir hammadde kaynağı olarak kullanılır. Bu kayaçların yüksek silika içeriği ve iri taneli dokusu, onları çeşitli uygulamalar için ideal hale getirir.

 

Yapı Malzemeleri

  • Granit: Sert ve dayanıklı bir kayaç olması nedeniyle yapı malzemesi olarak yaygın kullanılır. Binaların dış cephelerinde, zeminlerde, merdivenlerde, mutfak tezgahlarında ve diğer birçok alanda kullanılır.
  • Riyolit: Genellikle agrega olarak kullanılır. Agrega, beton ve asfalt gibi yapı malzemelerinde kullanılan dolgu malzemesidir.
  • Diğer: Bazı asidik magmatik kayaçlar da kaldırım taşı, duvar kaplama malzemesi ve heykel yapımında kullanılır.

 

Agrega

  • Riyolit: Genellikle agrega olarak kullanılır. Agrega, beton ve asfalt gibi yapı malzemelerinde kullanılan dolgu malzemesidir.
  • Kuvarsit: Sert ve dayanıklı bir kayaç olması nedeniyle yol yapımında ve diğer altyapı projelerinde kullanılır.
  • Diğer: Bazı asidik magmatik kayaçlar da demiryolu balastı ve diğer dolgu malzemeleri olarak kullanılır.

 

Mücevher ve Endüstriyel Mineraller

  • Pegmatit: Nadir mineral ve elementler açısından zengin olabilir. Bu nedenle, mücevher ve endüstriyel mineral yatakları olarak önemlidir.
  • Kuvars: Mücevher yapımında kullanılır.
  • Feldispat: Cam ve seramik üretiminde kullanılır.
  • Mika: Elektriksel ve elektronik cihazlarda yalıtkan olarak kullanılır.
  • Beril: Mücevher yapımında ve lazerlerde kullanılır.
  • Lityum: Pillerde ve diğer elektronik cihazlarda kullanılır.

 

Diğer Kullanım Alanları

  • Cam Üretimi: Asidik magmatik kayaçlar, cam üretiminde kullanılan temel hammaddelerden biridir.
  • Refrakter Malzemeler: Asidik magmatik kayaçlar, yüksek sıcaklıklara dayanıklı malzemelerin üretiminde kullanılır.
  • Kimyasal Sanayi: Asidik magmatik kayaçlar, kimyasal sanayide çeşitli ürünlerin üretiminde kullanılır.
  • Asit Üretimi: Asidik magmatik kayaçlar, asit üretiminde kullanılır.
  • Filtre Malzemesi: Bazı asidik magmatik kayaçlar, sıvı ve gazların filtrelenmesinde kullanılır.

 

Ortaç Magmatik Kayaçlar

Ortaç magmatik kayaçlar, %52 ila %65 arasında silika (SiO2) içeren kayaçlardır. Asidik ve bazik magmatik kayaç türleri arasında yer alırlar. Ortaç magmatik kayaçlar genellikle gri veya kahverengi renklidir ve orta taneli bir dokuya sahiptir. Bu orta taneli doku, magmanın orta hızda soğumasından ve minerallerin orta büyüklükte kristaller halinde oluşmasından kaynaklanır.

 

Ortaç Magmatik Kayaçlar
Ortaç Magmatik Kayaçlar

 

Oluşum

Ortaç magmatik kayaçlar, magmanın yer kabuğunun derinliklerinde soğuması ve katılaşmasıyla oluşur. Magma, mantoda bulunan ve yüksek sıcaklık ve basınç altında erimiş kayaçlardan oluşur. Bu erimiş kayaç, yer kabuğunun zayıf bölgelerinden yükselerek magmatik kütleler oluşturur. Magma, yer kabuğunun derinliklerinde soğudukça kristalleşmeye başlar ve mineraller oluşur. Bu minerallerin kimyasal bileşimi ve oranları, magmanın bileşimine ve soğuma hızına bağlı olarak değişir. Ortaç magmatik kayaçlar, asidik ve bazik magmatik kayaçlara göre daha hızlı soğuyan magmalardan oluşur.

 

Magma Oluşumu

Ortaç magmatik kayaçların oluşumunu anlamak için öncelikle magmanın nasıl oluştuğunu bilmek gerekir. Magma, mantoda bulunan ve yüksek sıcaklık ve basınç altında erimiş kayaçlardan oluşur. Manto, Dünya’nın yer kabuğunun altında bulunan ve yarı katı bir tabakadır. Bu tabakada bulunan kayaçlar, yüksek sıcaklık ve basınç altında eriyerek magmayı oluşturur.

 

Magmanın Yükselmesi

Magma, mantoda oluştuktan sonra yer kabuğunun zayıf bölgelerinden yükselmeye başlar. Bu yükselme, magmanın daha az yoğun olması ve yer kabuğundaki kayaçlardan daha hafif olması nedeniyle gerçekleşir. Magma, yükselme sırasında yer kabuğundaki kayaçları parçalayabilir veya eritebilir.

 

Magmanın Soğuması ve Kristalleşmesi

Magma, yer kabuğunun derinliklerine yükseldikçe soğumaya başlar. Soğuma sırasında magma içerisindeki mineraller kristalleşmeye başlar. Kristalleşen minerallerin kimyasal bileşimi ve oranları, magmanın bileşimine ve soğuma hızına bağlı olarak değişir. Ortaç magmatik kayaçlar, asidik ve bazik magmatik kayaçlara göre daha hızlı soğuyan magmalardan oluşur.

 

Ortaç Magmatik Kayaçların Oluşumu

%52 ila %65 arasında silika içeren magmanın nispeten hızlı soğumasıyla oluşur. Hızlı soğuma, minerallerin büyük kristaller halinde oluşmasına imkan vermez. Bu nedenle ortaç magmatik kayaçlar genellikle orta taneli bir dokuya sahiptir.

 

Ortaç Magmatik Kayaç Oluşumunu Etkileyen Faktörler

  • Magmanın Bileşimi: Magmanın bileşimi, ortaç magmatik kayaçların oluşumunu etkileyen en önemli faktördür. %52 ila %65 arasında silika içeren magmalar, ortaç magmatik kayaçların oluşumuna daha elverişlidir.
  • Soğuma Hızı: Magmanın soğuma hızı da ortaç magmatik kayaçların oluşumunu etkileyen önemli bir faktördür. Hızlı soğuma, minerallerin büyük kristaller halinde oluşmasına imkan vermez ve ortaç taneli bir doku oluşmasına neden olur.
  • Basınç: Basınç da ortaç magmatik kayaçların oluşumunu etkileyebilir. Yüksek basınç altında magmanın kristalleşmesi, daha küçük taneli kayaçların oluşmasına neden olabilir.

 

Yaygın Türleri ve Özellikleri

Ortaç magmatik kayaçlar genellikle gri veya kahverengi renklidir ve orta taneli bir dokuya sahiptir. Bu orta taneli doku, magmanın orta hızda soğumasından ve minerallerin orta büyüklükte kristaller halinde oluşmasından kaynaklanır.

 

Andezit

  • En yaygın ortaç magmatik kayaç türüdür.
  • Plagioklaz feldispat, amfibol ve piroksen gibi mineraller içerir.
  • Gri veya kahverengi renktedir.
  • Orta taneli bir dokuya sahiptir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.
  • Kullanım Alanları: Genellikle agrega olarak kullanılır. Agrega, beton ve asfalt gibi yapı malzemelerinde kullanılan dolgu malzemesidir. Ayrıca, yol yapımında, heykel yapımında ve diğer altyapı projelerinde de kullanılabilir.

 

Diyorit

  • Plagioklaz feldispat, amfibol ve biyotit gibi mineraller içerir.
  • Gri veya kahverengi renktedir.
  • Orta taneli bir dokuya sahiptir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.
  • Kullanım Alanları: Yapı malzemesi ve yol yapımında kullanılır. Ayrıca, heykel yapımında ve diğer altyapı projelerinde de kullanılabilir.

 

Dasit

  • Plagioklaz feldispat, kuvars ve biyotit gibi mineraller içerir.
  • Gri veya kahverengi renktedir.
  • Orta taneli bir dokuya sahiptir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.
  • Kullanım Alanları: Genellikle agrega olarak kullanılır. Agrega, beton ve asfalt gibi yapı malzemelerinde kullanılan dolgu malzemesidir. Ayrıca, yol yapımında ve diğer altyapı projelerinde de kullanılabilir.

 

Diğer Türleri

  • Gabrodiyorit
  • Tonalit
  • Kuvars diyorit

 

Ortaç Magmatik Kayaçların Genel Özellikleri

  • Silika içeriği: %52 ila %65
  • Renk: Genellikle gri veya kahverengi
  • Doku: Genellikle orta taneli
  • Mineraller: Plagioklaz feldispat, amfibol, piroksen, biyotit, kuvars
  • Sertlik: Sert ve dayanıklı
  • Kullanım Alanları: Yapı malzemesi, agrega, yol yapım malzemesi, heykel yapım malzemesi

 

Kullanım Alanları

Bu kayaçlar, birçok farklı sektörde önemli bir hammadde kaynağı olarak kullanılır. Sert ve dayanıklı olmaları, ortaç magmatik kayaçları çeşitli uygulamalar için ideal hale getirir.

 

Yapı Malzemeleri

  • Diyorit: Sert ve dayanıklı bir kayaç olması nedeniyle yapı malzemesi ve yol yapımında kullanılır. Duvar kaplama, kaldırım taşı, bordür taşı ve diğer yapı elemanlarında kullanılır.
  • Andezit: Bazen yapı malzemesi olarak kullanılır. Özellikle taş duvar ve zemin kaplamalarında estetik bir görünüm sunar.
  • Dasit: Dayanıklılığı nedeniyle bazı yapılarda ve yol yapımında kullanılabilir.

 

Agrega

  • Andezit: Genellikle agrega olarak kullanılır. Agrega, beton ve asfalt gibi yapı malzemelerinde kullanılan dolgu malzemesidir.
  • Dasit: Genellikle agrega olarak kullanılır.
  • Diğer: Bazı ortaç magmatik kayaçlar da demiryolu balastı ve diğer dolgu malzemeleri olarak kullanılır.

 

Heykel Yapımı

Ortaç magmatik kayaçlar, heykel yapımında da kullanılabilir. Sert ve dayanıklı olmaları, onları büyük ve karmaşık heykeller için ideal hale getirir.

 

Diğer Kullanım Alanları

  • Yol Yapımı: Ortaç magmatik kayaçlar, yol yapımında da kullanılabilir. Yol yapımında kullanılan agregalarda ve alt temel malzemesi olarak kullanılır.
  • Altyapı Projeleri: Ortaç magmatik kayaçlar, barajlar, köprüler ve diğer altyapı projelerinde de kullanılabilir.
  • Dekoratif Taş: Bazı ortaç magmatik kayaçlar, cilalanarak veya işlenerek dekoratif taş olarak kullanılabilir.
  • Isıtma Malzemesi: Bazı ortaç magmatik kayaçlar, ısıyı uzun süre tutma özelliğinden dolayı şömine ve fırın yapımında kullanılabilir.

 

Bazik Magmatik Kayaçlar

Bazik magmatik kayaçlar, %45 ila %52 arasında silika (SiO2) içeren kayaçlardır. Asidik ve ortaç magmatik kayaçlara göre daha az silika içerirler. Bu kayaçlar genellikle koyu renklidir ve ince taneli bir dokuya sahiptir. İnce taneli doku, magmanın hızlı soğumasından ve minerallerin küçük kristaller halinde oluşmasından kaynaklanır.

 

Bazik Magmatik Kayaçlar
Bazik Magmatik Kayaçlar

 

Oluşum

Bazik magmatik kayaçlar, magmanın yer kabuğunun derinliklerinde soğuması ve katılaşmasıyla oluşur. Magma, mantoda bulunan ve yüksek sıcaklık ve basınç altında erimiş kayaçlardan oluşur. Bu erimiş kayaç, yer kabuğunun zayıf bölgelerinden yükselerek magmatik kütleler oluşturur. Magma, yer kabuğunun derinliklerinde soğudukça kristalleşmeye başlar ve mineraller oluşur. Bu minerallerin kimyasal bileşimi ve oranları, magmanın bileşimine ve soğuma hızına bağlı olarak değişir. Bazik magmatik kayaçlar, asidik ve ortaç magmatik kayaçlara göre daha hızlı soğuyan magmalardan oluşur.

 

Magma Oluşumu

Bazik magmatik kayaçların oluşumunu anlamak için öncelikle magmanın nasıl oluştuğunu bilmek gerekir. Magma, mantoda bulunan ve yüksek sıcaklık ve basınç altında erimiş kayaçlardan oluşur. Manto, Dünya’nın yer kabuğunun altında bulunan ve yarı katı bir tabakadır. Bu tabakada bulunan kayaçlar, yüksek sıcaklık ve basınç altında eriyerek magmayı oluşturur.

 

Magmanın Yükselmesi

Magma, mantoda oluştuktan sonra yer kabuğunun zayıf bölgelerinden yükselmeye başlar. Bu yükselme, magmanın daha az yoğun olması ve yer kabuğundaki kayaçlardan daha hafif olması nedeniyle gerçekleşir. Magma, yükselme sırasında yer kabuğundaki kayaçları parçalayabilir veya eritebilir.

 

Magmanın Soğuması ve Kristalleşmesi

Magma, yer kabuğunun derinliklerine yükseldikçe soğumaya başlar. Soğuma sırasında magma içerisindeki mineraller kristalleşmeye başlar. Kristalleşen minerallerin kimyasal bileşimi ve oranları, magmanın bileşimine ve soğuma hızına bağlı olarak değişir. Bazik magmatik kayaçlar, asidik ve ortaç magmatik kayaçlara göre daha hızlı soğuyan magmalardan oluşur.

 

Bazik Magmatik Kayaçların Oluşumu

%45 ila %52 arasında silika içeren magmanın nispeten hızlı soğumasıyla oluşur. Hızlı soğuma, minerallerin büyük kristaller halinde oluşmasına imkan vermez. Bu nedenle bazik magmatik kayaçlar genellikle ince taneli bir dokuya sahiptir.

 

Bazik Magmatik Kayaç Oluşumunu Etkileyen Faktörler

  • Magmanın Bileşimi: Magmanın bileşimi, bazik magmatik kayaçların oluşumunu etkileyen en önemli faktördür. %45 ila %52 arasında silika içeren magmalar, bazik magmatik kayaçların oluşumuna daha elverişlidir.
  • Soğuma Hızı: Magmanın soğuma hızı da bazik magmatik kayaçların oluşumunu etkileyen önemli bir faktördür. Hızlı soğuma, minerallerin büyük kristaller halinde oluşmasına imkan vermez ve ince taneli bir doku oluşmasına neden olur.
  • Basınç: Basınç da bazik magmatik kayaçların oluşumunu etkileyebilir. Yüksek basınç altında magmanın kristalleşmesi, daha küçük taneli kayaçların oluşmasına neden olabilir.

 

Yaygın Türleri ve Özellikleri

Bazalt

  • En yaygın bazik magmatik kayaç türüdür.
  • Plagioklaz feldispat, piroksen ve olivin gibi mineraller içerir.
  • Siyah veya koyu gri renktedir.
  • İnce taneli bir dokuya sahiptir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.

 

Gabro

  • Plagioklaz feldispat, piroksen ve amfibol gibi mineraller içerir.
  • Siyah veya koyu gri renktedir.
  • Orta taneli bir dokuya sahiptir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.

 

Gabroid

Gabroya benzer, ancak daha iri taneli bir dokuya sahiptir.

 

Diğer Türleri

  • Diyabas
  • Norit
  • Peridotit

 

Bazik Magmatik Kayaçların Genel Özellikleri

  • Silika içeriği: %45 ila %52
  • Renk: Genellikle koyu renkli (siyah, koyu gri)
  • Doku: Genellikle ince taneli
  • Mineraller: Plagioklaz feldispat, piroksen, olivin, amfibol
  • Sertlik: Sert ve dayanıklı

 

Kullanım Alanları

Yol Yapımı

Bazik magmatik kayaçlar, yol yapımında yaygın olarak kullanılan önemli bir hammaddedir. Sert ve dayanıklı olmaları, onları yol yapımında ideal hale getirir. Bazik magmatik kayaçlardan elde edilen agregalar, asfalt ve betonda kullanılır. Ayrıca, bazalt gibi bazı bazik magmatik kayaçlar, yol kaplamada da kullanılabilir.

 

Agrega

Bazik magmatik kayaçlar, beton ve asfalt gibi yapı malzemelerinde kullanılan agregalar için önemli bir kaynaktır. Sert ve dayanıklı olmaları, onları agregalar için ideal hale getirir. Bazalt, gabro ve diyabaz gibi bazik magmatik kayaçlar, agregalar için en yaygın kullanılan kayaç türleridir.

 

Yapı Malzemesi

Bazik magmatik kayaçlar, bazı durumlarda yapı malzemesi olarak da kullanılabilir. Gabro ve norit gibi bazı bazik magmatik kayaçlar, duvar kaplama ve zemin döşeme gibi uygulamalarda kullanılabilir. Ayrıca, bazalt gibi bazı bazik magmatik kayaçlar, kaldırım taşı ve bordür taşı gibi yapılarda da kullanılabilir.

 

Heykel Yapımı

Bazik magmatik kayaçlar, heykel yapımında da kullanılabilir. Sert ve dayanıklı olmaları, onları heykel yapımında ideal hale getirir. Bazalt ve gabro gibi bazik magmatik kayaçlar, heykel yapımında en yaygın kullanılan kayaç türleridir.

 

Diğer Kullanım Alanları

  • Isıya Dayanıklı Kaplar: Bazik magmatik kayaçlar, yüksek sıcaklıklara dayanıklı olmaları nedeniyle ısıya dayanıklı kaplarda kullanılabilir.
  • Laboratuvar Tezgahları: Bazik magmatik kayaçlar, asitlere ve diğer kimyasallara dayanıklı olmaları nedeniyle laboratuvar tezgahlarında kullanılabilir.
  • Dekoratif Taş: Bazik magmatik kayaçlar, cilalanarak veya işlenerek dekoratif taş olarak kullanılabilir.
  • Dolgu Malzemesi: Bazik magmatik kayaçlar, bazı durumlarda dolgu malzemesi olarak da kullanılabilir.

 

Ultramafik Magmatik Kayaçlar

Ultramafik magmatik kayaçlar, %45‘ten az silika içeren kayaçlardır. Bu kayaçlar genellikle siyah veya koyu yeşil renklidir ve çok ince taneli bir dokuya sahiptir. Ultramafik magmatik kayaçların en yaygın türleri peridotit ve dunittir. Derinlik kayaçları, jeoloji ve petroloji gibi birçok alanda önemli bir rol oynar. Bu kayaçlar, yer kabuğunun bileşimi ve tarihi hakkında bilgi sağlar. Ayrıca, mineral ve maden yatakları açısından da önemlidir.

 

Ultramafik Magmatik Kayaçlar
Ultramafik Magmatik Kayaçlar

 

Oluşum

Ultramafik magmatik kayaçlar, magmanın yer kabuğunun derinliklerinde soğuması ve katılaşmasıyla oluşur. Magma, mantoda bulunan ve yüksek sıcaklık ve basınç altında erimiş kayaçlardan oluşur. Bu erimiş kayaç, yer kabuğunun zayıf bölgelerinden yükselerek magmatik kütleler oluşturur. Magma, yer kabuğunun derinliklerinde soğudukça kristalleşmeye başlar ve mineraller oluşur. Bu minerallerin kimyasal bileşimi ve oranları, magmanın bileşimine ve soğuma hızına bağlı olarak değişir. Ultramafik magmatik kayaçlar, diğer magmatik kayaçlara göre daha hızlı soğuyan magmalardan oluşur.

 

Magma Oluşumu

Ultramafik magmatik kayaçların oluşumunu anlamak için öncelikle magmanın nasıl oluştuğunu bilmek gerekir. Magma, mantoda bulunan ve yüksek sıcaklık ve basınç altında erimiş kayaçlardan oluşur. Manto, Dünya’nın yer kabuğunun altında bulunan ve yarı katı bir tabakadır. Bu tabakada bulunan kayaçlar, yüksek sıcaklık ve basınç altında eriyerek magmayı oluşturur.

 

Magmanın Yükselmesi

Magma, mantoda oluştuktan sonra yer kabuğunun zayıf bölgelerinden yükselmeye başlar. Bu yükselme, magmanın daha az yoğun olması ve yer kabuğundaki kayaçlardan daha hafif olması nedeniyle gerçekleşir. Magma, yükselme sırasında yer kabuğundaki kayaçları parçalayabilir veya eritebilir.

 

Magmanın Soğuması ve Kristalleşmesi

Magma, yer kabuğunun derinliklerine yükseldikçe soğumaya başlar. Soğuma sırasında magma içerisindeki mineraller kristalleşmeye başlar. Kristalleşen minerallerin kimyasal bileşimi ve oranları, magmanın bileşimine ve soğuma hızına bağlı olarak değişir. Ultramafik magmatik kayaçlar, diğer magmatik kayaçlara göre daha hızlı soğuyan magmalardan oluşur.

 

Ultramafik Magmatik Kayaçların Oluşumu

%45’ten az silika içeren magmanın nispeten hızlı soğumasıyla oluşur. Hızlı soğuma, minerallerin büyük kristaller halinde oluşmasına imkan vermez. Bu nedenle ultramafik magmatik kayaçlar genellikle çok ince taneli bir dokuya sahiptir.

 

Ultramafik Magmatik Kayaç Oluşumunu Etkileyen Faktörler

  • Magmanın Bileşimi: Magmanın bileşimi, ultramafik magmatik kayaçların oluşumunu etkileyen en önemli faktördür. %45’ten az silika içeren magmalar, ultramafik magmatik kayaçların oluşumuna daha elverişlidir.
  • Soğuma Hızı: Magmanın soğuma hızı da ultramafik magmatik kayaçların oluşumunu etkileyen önemli bir faktördür. Hızlı soğuma, minerallerin büyük kristaller halinde oluşmasına imkan vermez ve çok ince taneli bir doku oluşmasına neden olur.
  • Basınç: Basınç da ultramafik magmatik kayaçların oluşumunu etkileyebilir. Yüksek basınç altında magmanın kristalleşmesi, daha küçük taneli kayaçların oluşmasına neden olabilir.

 

Yaygın Türleri ve Özellikleri

Bu kayaçlar genellikle siyah veya koyu yeşil renklidir ve çok ince taneli bir dokuya sahiptir. Ultramafik magmatik kayaçların en yaygın türleri peridotit ve dunittir.

 

Peridotit

  • En yaygın ultramafik magmatik kayaç türüdür.
  • Olivin, piroksen ve amfibol gibi mineraller içerir.
  • Yeşil veya siyah renktedir.
  • Çok ince taneli bir dokuya sahiptir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.

 

Dunit

  • Peridotite benzer, ancak daha az piroksen ve amfibol içerir.
  • Neredeyse tamamen olivinden oluşur.
  • Yeşil veya siyah renktedir.
  • Çok ince taneli bir dokuya sahiptir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.

 

Diğer Türleri

  • Pikrit
  • Komatiit
  • Kimberlit

 

Ultramafik Magmatik Kayaçların Genel Özellikleri

  • Silika içeriği: %45’ten az
  • Renk: Genellikle siyah veya koyu yeşil
  • Doku: Çok ince taneli
  • Mineraller: Olivin, piroksen, amfibol
  • Sertlik: Sert ve dayanıklı

 

Her Türün Ayrıntılı Özellikleri

Peridotit

  • Peridotit, ultramafik magmatik kayaçların en yaygın türüdür.
  • Yeşil veya siyah renktedir ve çok ince taneli bir dokuya sahiptir.
  • Peridotit, olivin, piroksen ve amfibol gibi mineraller içerir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.
  • Peridotit, refrakter malzemelerde, abrasivlerde ve kimyasal madde üretiminde kullanılır.

 

Dunit

  • Dunit, peridotite benzer bir kayaçtır, ancak daha az piroksen ve amfibol içerir.
  • Neredeyse tamamen olivinden oluşur.
  • Dunit, yeşil veya siyah renktedir ve çok ince taneli bir dokuya sahiptir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.
  • Dunit, refrakter malzemelerde ve abrasivlerde kullanılır.

 

Pikrit

  • Pikrit, peridotite benzer bir kayaçtır, ancak daha fazla piroksen içerir.
  • Siyah renktedir ve orta taneli bir dokuya sahiptir.
  • Pikrit, olivin, piroksen ve amfibol gibi mineraller içerir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.
  • Pikrit, yol yapımında ve agregalarda kullanılır.

 

Komatit

  • Komatit, ultramafik magmatik kayaçların nadir bir türüdür.
  • Yeşil veya siyah renktedir ve çok ince taneli bir dokuya sahiptir.
  • Komatit, olivin, piroksen ve amfibol gibi mineraller içerir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.
  • Komatit, jeolojik araştırmalarda kullanılır.

 

Kimberlit

  • Kimberlit, ultramafik magmatik kayaçların nadir bir türüdür.
  • Mavi veya kahverengi renktedir ve porfirik bir dokuya sahiptir.
  • Kimberlit, olivin, piroksen, amfibol ve elmas gibi mineraller içerir.
  • Sert ve dayanıklı bir kayaçtır.
  • Kimberlit, elmas yataklarının kaynağıdır.

 

Kullanım Alanları

Ultramafik magmatik kayaçlar, yüksek sıcaklık ve basınca dayanıklılık, sertlik ve kimyasal direnç gibi birçok özelliğe sahip olmaları nedeniyle çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Bu kayaçların başlıca kullanım alanları şunlardır:

 

Refrakter Malzemeler

Ultramafik magmatik kayaçlar, yüksek sıcaklıklara dayanıklı olmaları nedeniyle refrakter malzeme yapımında kullanılır. Refrakter malzemeler, metalurji, cam ve seramik endüstrilerinde fırınların astarlarını ve diğer yüksek sıcaklığa maruz kalan parçaları yapmak için kullanılır. Peridotit ve dunit gibi ultramafik magmatik kayaçlar, refrakter malzeme yapımında en yaygın kullanılan kayaç türleridir.

 

Abrasivler

Ultramafik magmatik kayaçlar, sert ve dayanıklı olmaları nedeniyle abrasiv yapımında kullanılır. Abrasivler, taşlama, kesme ve cilalama gibi işlemlerde kullanılan malzemelerdir. Peridotit ve dunit gibi ultramafik magmatik kayaçlar, zımpara kağıdı, taşlama diskleri ve diğer abrasiv ürünlerde kullanılır.

 

Kimyasal Madde Üretimi

Ultramafik magmatik kayaçlar, bazı kimyasalların üretiminde kullanılır. Örneğin, magnezya ve magnezyum oksit gibi kimyasalların üretiminde dolomit ve magnesit gibi ultramafik magmatik kayaçlar kullanılır.

 

Yol Yapımı ve Agregalar

Bazı ultramafik magmatik kayaçlar, yol yapımında ve agregalarda kullanılır. Pikrit gibi bazı ultramafik magmatik kayaçlar, yol yapımında alt temel ve dolgu malzemesi olarak kullanılabilir. Ayrıca, bazı ultramafik magmatik kayaçlar, beton ve asfalt gibi yapı malzemelerinde kullanılan agregalarda da kullanılabilir.

 

Diğer Kullanım Alanları

Ultramafik magmatik kayaçlar, bazı özel durumlarda diğer alanlarda da kullanılabilir. Örneğin, bazı ultramafik magmatik kayaçlar, ısı ve ses yalıtım malzemelerinde, filtreleme malzemelerinde ve dekoratif amaçlı kullanılabilir.

 

Derinlik Kayaçlarının Karşılaştırması

Özellik Asidik Magmatik Kayaç Ortaç Magmatik Kayaç Bazik Magmatik Kayaç Ultramafik Magmatik Kayaç
Silika içeriği %65 – %75 %52 – %65 %45 – %52 %45’ten az
Renk Açık renk (beyaz, gri, pembe) Orta renk (gri, kahverengi) Koyu renk (siyah, koyu gri) Siyah veya koyu yeşil
Doku İnce taneli veya iri taneli İnce taneli veya iri taneli İnce taneli Çok ince taneli
Mineraller Kuvars, feldispat, biyotit, muskovit Feldispat, piroksen, amfibol, biyotit Plagioklaz feldispat, piroksen, olivin Olivin, piroksen, amfibol
Sertlik Nispeten yumuşak Nispeten sert Sert Çok sert
Örnekler Granit, riyolit Diorit, andezit Gabro, bazalt Peridotit, dunit
Kullanım Alanları Yapı malzemesi, heykel, anıt Yapı malzemesi, yol yapımında Yol yapımında, agregalar Refrakter malzemeler, abrasivler

 

Not: Bu tabloda genel bir karşılaştırma yapılmıştır. Her kayaç türünün kendine özgü özellikleri ve kullanım alanları olabilir.

Yorumlar kapalı, ancak trackbacks Ve pingback'ler açık.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bu konuda sorun yaşamadığınızı varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul et İlgili Konular